کودتاي 28 مرداد 1332 و سقوط دولت مصدق
روز 28 مرداد يادآور کودتاي ننگين و سياهي است که شيريني نهضت ملي شدن صنعت نفت را در کام ملت ايران تلخ کرد. پس از پيروزي قيام سي تير به رهبري آيتالله کاشاني که باعث روي کار آمدن مجدد دکتر محمد مصدق شد، مصدق در صدد افزايش اختيارات خود و محدود کردن اختيارات مجلس شوراي ملي برآمد و بناي اختلاف با آيتالله کاشاني را گذاشت.بدين ترتيب او بدون توجه به نقش و رهبري آيتالله کاشاني در قيام سي تير که منجر به روي کار آمدن مجدد او شد، به پياده نمودن شعار «جدايي دين از سياست» پرداخت و برخي روحانيون و نزديکان آيتالله کاشاني را دستگير کرد.عوامل داخلي و خارجي نيز آنچنان شخصيت اين مرد روحاني بزرگ و شريف را لکهدار کردند که شايد بتوان آن را در تاريخ ايران بيسابقه دانست. طرح کودتاي نظامي 28 مرداد را بايد در اصل، يک طرح انگليسي دانست. انگليس که پس از کوتاه شدن دست خود از صنعت نفت ايران، منابع بسياري را در منطقه و خصوصا ايران از دست داده بود، با قطع اميد از رسيدن به توافق، وارد مطالعه طرح يک کودتاي نظامي شد. روزولت رييس اداره خاور نزديک سازمان سيا به فرماندهي عمليات انتخاب شد و آمريکا و انگليس، ستاد مشترکي را در ايستگاه اطلاعاتي انگليس در قبرس تشکيل دادند و عمليات کودتا را طرحريزي کردند.اين واقعه تاريخي درسها و عبرتهاي فراواني براي ملت ايران به همراه د اشت و به عنوان يکي از تلخترين روزها در تاريخ ايران ثبت شده است.
تاريخ وقوع: 28 مرداد 1332
مدت زمان گذشته از واقعه: 58 سال
مكان وقوع : تهران
رهبران واقعه: آمريكا، انگلستان، شركت نفت ايران، محمدرضا شاه
علت وقوع واقعه: ملي شدن نفت، قطع رابطه ايران با انگلستان، به خطر افتادن - منافع استعمارگران،
سركوب نهضت مردمي ايران
نوع واقعه: ملي
واقعه كودتاي 28 مرداد 1332 به رهبري آمريكا، انگلستان، شركت نفت ايران و محمدرضا شاه در تهران به وقوع پيوست. علت وقوع اين واقعه ملي شدن صنعت نفت، قطع رابطه ايران با انگلستان به خطر افتادن منافع استعمارگران و سركوب نهضت مردمي ايران بوده است.
كودتاي 28 مرداد 1332 در مقام يكي از وقايع مهم تاريخ جهان پس از جنگ جهاني دوم به حساب ميآيد. تنش حاصل از نظام حكومتي مصدق سهم بسزايي در تكوين انقلاب 1357 ايران داشت. صنعت نفت ايران دراوج مناقشات سياسي داخلي در 29 اسفند 1329 ملي اعلام شد و ملي شدن نفت نتيجه پيوند فرياد حقطلبي و مجاهدتهاي ملت ايران براي شكستن سلطه بيگانه و برقراري حاكميتي مستقل و تلاش و مبارزه سرسختانه جمعي از نمايندگان وطن دوست بود كه در راس آنها دكتر مصدق و آيتا... كاشاني قرار داشتند.
در اين ميان مصدق نقش مهمي برعهده داشت و روز به روز بر محبوبيتش افزوده مي گرديد و تا جايي پيش رفت كه مجلس شانزدهم در هشتم ارديبهشت 1330 تمايل خود را به نخست وزيري وي نشان داد. و مصدق نيز تصدي پست نخست وزيري را مشروط به تصويب قانون نحوه اجراي قانون ملي شدن نفت توسط مجلس نمود و شاه نيز چارهاي جز قبول نخست وزيري وي تصويب قانون نداشت. و به اين ترتيب مصدق مستظهر و سوار برافكار عمومي جامعه ايران موظف به پيشبرد نهضتي بود كه هدفش اخراج شركت نفت از ايران و برقراري حاكميتي مستقل از قدرتهاي خارجي و اجراي دموكراسي مبتني بر مشروطيت بود. از طرف ديگر شركت نفت ودولت انگليسي كه ساليان دراز كشور را چپاول كرده بودند شروع به توطئه برعليه دولت مصدق كردند. اما به طور كلي چندين دليل داخلي و خارجي وجود دارد كه باعث سقوط مصدق و كودتاي 28 مرداد شد ،كه عبارتند از: الف - علل داخلي شكست نهضت:
1- شكست مصدق در حل و فصل مناسب مساله نفت
2- فرقه گرايي و تشتت سياسي در بين نيروهاي داخلي ايران
3- نقش نيروهاي محافظه كار و استبداد وابسته به خارج
4- موقعيت مصدق و سياست مماشات و مسامحه وي.كه مجموعه اين عوامل دست به دست هم داده بود و از نظر داخلي شرايط را براي سقوط مصدق فراهم كرده بود.
ب- و اما نقش عوامل خارجي در كودتا:كه از همان اوان اجراي قانون ملي شدن نفت شبكههاي جاسوسي بريتانيا و شركت نفت ايران و انگليسي كه از ديرباز حضور فعالي در زندگي سياسي - اجتماعي ايران
داشتند ماموريت يافتند كهبا استفاده از طرفداران و شبكههاي جاسوسي محلي در ايران نسبت به تضعيف و بيثبات كردن حكومت مصدق تلاش كنند. بعداز واقعه قيام سي تير براي هيات حاكمه انگلستان تنها راه چاره توسل به يك كودتا عليه مصدق بود و براي اين كار نياز شديدي به همراهي آمريكا داشتند و سرانجام با اقدامات گسترده آمريكا را با خود همراه كردند و زمينه را پابهپاي عوامل داخلي براي اجراي نقشه فراهم كردند.
آمريكاييها پس از بررسي طرح نام رمزي خود را به نام عمليات آژاكس برآن نهادند و در تيرماه 1332 جمعي از رهبران حكومت آمريكا تصميم گرفتند كه عمليات به موقع به اجراي گذشته شود. آنان براي اجراي توطئه خود اقدامات گستردهاي را انجام داده و شرايط را براي انجام كودتا فراهم كردند. از سال 1331 تحولاتي در كشور رخ داد كه همگي در جهت آماده كردن زمينههاي عيني كودتا بود وازجمله اين تحولات اتحاد مخالفان ضد مصدق در مجلس، توطئه شورش ايل بختياري، اوضاع ناشي از تحريم ايران توسط بريتانيا و ... كه تمام اين عوامل دست به دست هم داد و دولت مصدق را از اداره امور ناتوان كرد و مصدق چارهاي جز توسل به آمريكا نداشت ولي آمريكا تقاضاي مصدق را رد كرد و مصدق را ناكام گذاشت. مصدق به خاطر شرايط و مخالفتهاي مجلس با او طي رفراندومي در 12 مرداد 1332 مجلس را منحل كرد و با اين كار شرايط سقوط خود را بيش از پيش مهيا نمود.
به دنبال آن در 24 مرداد تعدادي از ياران مصدق دستگير شدند و فرمان نخست وزيري زاهدي به امضاي شاه رسيد و سرانجام مرحله نهايي كودتا در 28 مرداد 1332 به اجرا درآمد و دكتر مصدق دستگير و زنداني
شد و تلاش چند ساله ايران براي استقلال و حاكميت ملي شكست خورد. نتايج حاصل از واقعه و تاثيرات آن: از جمله نتايج كودتاي 28 مرداد به موارد زير ميتوان اشاره كرد:
1- برقراري حكومت كودتاچيان
2- كابينه سپهبد زاهدي
3- اقدامات سركوبگرانه كودتاچيان
4-تجديد روابط سياسي با بريتانيا.
5- انتخابات دوره هجدهم مجلس شوراي ملي كه توسط كودتاچيان راه افتاد.
6- حادثه شانزدهم آذر 1332 كه منجربه كشتار دانشجويان در دانشگاه شد.
7- حل مساله نفت و امضاء قرارداد كنسرسيوم
8- عضويت ايران در پيمان بغداد و پيمان نظامي دو جانبه ايران و آمريكا
10-تشكيل سازمان اطلاعات و امنيت كشور
11-اوضاع اقتصادي و بازشدن پاي سرمايه گذاران خارجي به ايران. همچنين بازشدن پاي آمريكا در ايران به جاي انگليس و ادامه آن تا سال 1357 از جمله مهمترين نتايج و تاثيرات اين حادثه بود.
كشيده شدن جامعه ايران هرچه بيشتر به طرف غرب، مبارزه با مباني اسلام و روحانيت توسط شاه نيز
از جمله تاثيرات اين حادثه به شمار مي رود.
همچنين وارد آمدن لطمه برچهره سياسي ايالات متحده در منطقه كه قبلا خود را كشوري طرفداران مردم
مستعمره نشان مي داد از جمله ديگر تاثيرات اين حادثه بود.
تاريخ وقوع: 28 مرداد 1332
مدت زمان گذشته از واقعه: 58 سال
مكان وقوع : تهران
رهبران واقعه: آمريكا، انگلستان، شركت نفت ايران، محمدرضا شاه
علت وقوع واقعه: ملي شدن نفت، قطع رابطه ايران با انگلستان، به خطر افتادن - منافع استعمارگران،
سركوب نهضت مردمي ايران
نوع واقعه: ملي
واقعه كودتاي 28 مرداد 1332 به رهبري آمريكا، انگلستان، شركت نفت ايران و محمدرضا شاه در تهران به وقوع پيوست. علت وقوع اين واقعه ملي شدن صنعت نفت، قطع رابطه ايران با انگلستان به خطر افتادن منافع استعمارگران و سركوب نهضت مردمي ايران بوده است.
كودتاي 28 مرداد 1332 در مقام يكي از وقايع مهم تاريخ جهان پس از جنگ جهاني دوم به حساب ميآيد. تنش حاصل از نظام حكومتي مصدق سهم بسزايي در تكوين انقلاب 1357 ايران داشت. صنعت نفت ايران دراوج مناقشات سياسي داخلي در 29 اسفند 1329 ملي اعلام شد و ملي شدن نفت نتيجه پيوند فرياد حقطلبي و مجاهدتهاي ملت ايران براي شكستن سلطه بيگانه و برقراري حاكميتي مستقل و تلاش و مبارزه سرسختانه جمعي از نمايندگان وطن دوست بود كه در راس آنها دكتر مصدق و آيتا... كاشاني قرار داشتند.
در اين ميان مصدق نقش مهمي برعهده داشت و روز به روز بر محبوبيتش افزوده مي گرديد و تا جايي پيش رفت كه مجلس شانزدهم در هشتم ارديبهشت 1330 تمايل خود را به نخست وزيري وي نشان داد. و مصدق نيز تصدي پست نخست وزيري را مشروط به تصويب قانون نحوه اجراي قانون ملي شدن نفت توسط مجلس نمود و شاه نيز چارهاي جز قبول نخست وزيري وي تصويب قانون نداشت. و به اين ترتيب مصدق مستظهر و سوار برافكار عمومي جامعه ايران موظف به پيشبرد نهضتي بود كه هدفش اخراج شركت نفت از ايران و برقراري حاكميتي مستقل از قدرتهاي خارجي و اجراي دموكراسي مبتني بر مشروطيت بود. از طرف ديگر شركت نفت ودولت انگليسي كه ساليان دراز كشور را چپاول كرده بودند شروع به توطئه برعليه دولت مصدق كردند. اما به طور كلي چندين دليل داخلي و خارجي وجود دارد كه باعث سقوط مصدق و كودتاي 28 مرداد شد ،كه عبارتند از: الف - علل داخلي شكست نهضت:
1- شكست مصدق در حل و فصل مناسب مساله نفت
2- فرقه گرايي و تشتت سياسي در بين نيروهاي داخلي ايران
3- نقش نيروهاي محافظه كار و استبداد وابسته به خارج
4- موقعيت مصدق و سياست مماشات و مسامحه وي.كه مجموعه اين عوامل دست به دست هم داده بود و از نظر داخلي شرايط را براي سقوط مصدق فراهم كرده بود.
ب- و اما نقش عوامل خارجي در كودتا:كه از همان اوان اجراي قانون ملي شدن نفت شبكههاي جاسوسي بريتانيا و شركت نفت ايران و انگليسي كه از ديرباز حضور فعالي در زندگي سياسي - اجتماعي ايران
داشتند ماموريت يافتند كهبا استفاده از طرفداران و شبكههاي جاسوسي محلي در ايران نسبت به تضعيف و بيثبات كردن حكومت مصدق تلاش كنند. بعداز واقعه قيام سي تير براي هيات حاكمه انگلستان تنها راه چاره توسل به يك كودتا عليه مصدق بود و براي اين كار نياز شديدي به همراهي آمريكا داشتند و سرانجام با اقدامات گسترده آمريكا را با خود همراه كردند و زمينه را پابهپاي عوامل داخلي براي اجراي نقشه فراهم كردند.
آمريكاييها پس از بررسي طرح نام رمزي خود را به نام عمليات آژاكس برآن نهادند و در تيرماه 1332 جمعي از رهبران حكومت آمريكا تصميم گرفتند كه عمليات به موقع به اجراي گذشته شود. آنان براي اجراي توطئه خود اقدامات گستردهاي را انجام داده و شرايط را براي انجام كودتا فراهم كردند. از سال 1331 تحولاتي در كشور رخ داد كه همگي در جهت آماده كردن زمينههاي عيني كودتا بود وازجمله اين تحولات اتحاد مخالفان ضد مصدق در مجلس، توطئه شورش ايل بختياري، اوضاع ناشي از تحريم ايران توسط بريتانيا و ... كه تمام اين عوامل دست به دست هم داد و دولت مصدق را از اداره امور ناتوان كرد و مصدق چارهاي جز توسل به آمريكا نداشت ولي آمريكا تقاضاي مصدق را رد كرد و مصدق را ناكام گذاشت. مصدق به خاطر شرايط و مخالفتهاي مجلس با او طي رفراندومي در 12 مرداد 1332 مجلس را منحل كرد و با اين كار شرايط سقوط خود را بيش از پيش مهيا نمود.
به دنبال آن در 24 مرداد تعدادي از ياران مصدق دستگير شدند و فرمان نخست وزيري زاهدي به امضاي شاه رسيد و سرانجام مرحله نهايي كودتا در 28 مرداد 1332 به اجرا درآمد و دكتر مصدق دستگير و زنداني
شد و تلاش چند ساله ايران براي استقلال و حاكميت ملي شكست خورد. نتايج حاصل از واقعه و تاثيرات آن: از جمله نتايج كودتاي 28 مرداد به موارد زير ميتوان اشاره كرد:
1- برقراري حكومت كودتاچيان
2- كابينه سپهبد زاهدي
3- اقدامات سركوبگرانه كودتاچيان
4-تجديد روابط سياسي با بريتانيا.
5- انتخابات دوره هجدهم مجلس شوراي ملي كه توسط كودتاچيان راه افتاد.
6- حادثه شانزدهم آذر 1332 كه منجربه كشتار دانشجويان در دانشگاه شد.
7- حل مساله نفت و امضاء قرارداد كنسرسيوم
8- عضويت ايران در پيمان بغداد و پيمان نظامي دو جانبه ايران و آمريكا
10-تشكيل سازمان اطلاعات و امنيت كشور
11-اوضاع اقتصادي و بازشدن پاي سرمايه گذاران خارجي به ايران. همچنين بازشدن پاي آمريكا در ايران به جاي انگليس و ادامه آن تا سال 1357 از جمله مهمترين نتايج و تاثيرات اين حادثه بود.
كشيده شدن جامعه ايران هرچه بيشتر به طرف غرب، مبارزه با مباني اسلام و روحانيت توسط شاه نيز
از جمله تاثيرات اين حادثه به شمار مي رود.
همچنين وارد آمدن لطمه برچهره سياسي ايالات متحده در منطقه كه قبلا خود را كشوري طرفداران مردم
مستعمره نشان مي داد از جمله ديگر تاثيرات اين حادثه بود.
+ نوشته شده در یکشنبه سی ام مرداد ۱۳۹۰ ساعت 10:38 توسط اسماعیل گشتاسب
|
اسماعیل گشتاسب هستم متولد30/3/1359 شهرستان گچساران متاهل و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان ودر حال حاضر کارمند دولت .